Πέμπτη, 16 Ιανουαρίου 2014

Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου (717-1025) Κοινωνία και οικονομία

Α) Κοινωνία και οικονομία της υπαίθρου



Γεωργοί και αμπελουργοί


Με αφορμή το παρακάτω παράθεμα, α) ποια ήταν η περιουσία ενός μεγαλογαιοκτήμονα της εποχής; β)Τι ήταν τα "προάστεια";

Ένας μικρασιάτης μεγαλογαιοκτήμονας
    Ο Φιλάρετος, γιος του Γεωργίου από την Παφλαγονία, συγκαταλεγόταν στους ευγενείς του Πόντου και της Γαλατίας. Ήταν ζάπλουτος και κατείχε πολλά κοπάδια: εξακόσια βόδια, εκατό ζευγάρια βοδιών για όργωμα, οχτακόσια άλογα που έβοσκαν στα λιβάδια του, ογδόντα άλογα και μουλάρια που χρησίμευαν για μεταφορές, δώδεκα χιλιάδες πρόβατα.
    Ήταν επίσης ιδιοκτήτης σαράντα οκτώ εκτεταμένων αγροκτημάτων (προάστεια) που είχαν καθορισμένα όρια, ήταν ωραία και πολύ μεγάλης αξίας, καθώς από τα υψώματα που βρίσκονταν απέναντι από αυτά ανέβλυζε κάθε φορά μια πηγή που μπορούσε να αρδεύσει βαθιά τα χωράφια που χρειάζονταν πότισμα διέθετε, επίσης, πολλούς υπηρέτες και πάρα πολλά πλούτη.

Βίος αγίου Φιλαρέτου του Ελεήμονος (τέλη 8ου αι.), έκδ.
Μ.-Η. Fourmy - M. Leroy, Byzantion 9 (1934) 113-115.


Η ζωή των αριστοκρατών

Τα μεγάλα κτήματα των πλούσιων γαιοκτημόνων δεν ήταν ενιαία αλλά αποτελούνταν από πολλές διάσπαρτες εκτάσεις που ονομάζονται χωρία ή προάστεια. Αυτά τα καλλιεργούσαν είτε ελεύθεροι αγρότες που τα νοίκιαζαν είτε πάροικοι.

Οι αριστοκράτες της γης ζουν μια ζωή γεμάτη χλιδή, με τα έσοδα από τα κτήματα τους και τους μισθούς που παίρνουν ως αξιωματούχοι του κράτους. Από την άλλη μεριά όμως, δεν θέλουν να δαπανήσουν χρήματα για να βελτιώσουν τις εγκαταστάσεις, τα μέσα και τις τεχνικές της παραγωγής τους.
Αποτέλεσμα: Η αγροτική παραγωγή στο βυζάντιο δεν εξελίσσεται και παραμένει στάσιμη.

Η ζωή των καλλιεργητών

Οι αγροτικές μάζες και κυρίως οι ανεξάρτητοι αγρότες αρχίζουν να κινδυνεύουν να χάσουν τη γη τους από τον 9ο αιώνα εξαιτίας: α) της τάσης των μεγαλο-γαιοκτημόνων να αποκτούν τα κτήματα των μικρών καλλιεργητών είτε με νόμιμα μέσα (π.χ αγορά) είτε παράνομα, β) της βαριάς φορολογίας που τους επιβάλλει το κράτος.

Εργασία: Με βάση τα παραθέματα και τη συζήτηση στην τάξη να συμπηρώσετε την πυραμίδα που παρουσιάζει την κοινωνική οργάνωση της υπαίθρου:

Β. Kοινωνία και οικονομία των πόλεων

Η αστική οικονομία γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη με επίκεντρο τις πόλεις. Η οικονομία ήταν εκχρηματισμένη. Από τις αρχές του 9ου αιώνα παλιές πόλεις όπως η Σπάρτη και η Πάτρα ανοικοδομήθηκαν, αλλά δημιουργήθηκαν και νέες.

Πόλεις με τη μεγαλύτερη εμπορική κίνηση: Έφεσος, Τραπεζούντα, κλπ. 
Σε αυτές τις πόλεις γίνονταν κάθε χρόνο εμποροπανηγύρεις (= πανηγύρια όπου έμποροι από διάφορα μέρη πουλάνε τα προϊόντα τους)
Έμπορος

Συντεχνίες ή επαγγελματικά σωματεία
Οι έμποροι και οι βιοτέχνες ήταν οργανωμένοι σε συντεχνίες ή επαγγελματικά σωματεία (συστήματα). Αυτά τα σωματεία καθόριζαν τις τιμές των προϊόντων, το ύψος της παραγωγής, τον αριθμό των μελών, κλπ. Οι πιο σημαντικές βιοτεχνίες αφορούσαν τον τομέα των τροφίμων, ενώ αργότερα (από το 10 αι. και μετά) προστέθηκαν και επιχειρήσεις σχετικές με το εμπόριο ειδών πολυτελείας (μετάξι, μπαχαρικά, πολύτιμοι λίθοι κλπ)
Το βυζαντινό εμπόριο: αναβίωσε και πάλι από το 10ο αιώνα. 

Θυμηθείτε από τα προηγούμενα μαθήματα: με ποιους λαούς αναπτύσσει το βυζάντιο εμπορικές σχέσεις και ποια προϊόντα εμπορεύεται;
.......................................................................................

Εξαιτίας της ανάπτυξης του εμπορίου και της αστικής οικονομίας δημιουργήθηκε μια μεσαία τάξη (έμποροι, βιοτέχνες, τραπεζίτες, ναύκληροι, κλπ) που ήταν οργανωμένη σε συντεχνίες και συχνά υποκινούσε λαϊκά κινήματα κατά των ευγενών.   

Εργασία: Να συμπηρώσετε την πυραμίδα που παρουσιάζει την κοινωνική οργάνωση της πόλης, λαμβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες για τις οικονομικές δραστηριότητες των ανθρώπων.

1 σχόλιο: