Πέμπτη, 16 Μαΐου 2019

Η τέχνη την εποχή της αναγέννησης

Σ. Μποτιτσέλι, Άρης και Αφροδίτη

Τα γνωρίσματα της αναγεννησιακής ζωγραφικής 
  • Ρεαλισμός: γίνεται προσπάθεια να αποδοθεί όσο το δυνατόν πιο πιστά η φύση και ο άνθρωπος. 
  • Δίνεται σημασία στη λεπτομέρεια. 
  • Το χρώμα και το φως έχουν μεγάλη σπουδαιότητα. 
  • Αναζήτηση της ιδανικής ομορφιάς, της αρμονίας και  της ισορροπίας.
  •  Ενδιαφέρον για το ανθρώπινο σώμα και την κίνηση του. Οι ζωγράφοι σχεδιάζουν για πρώτη φορά, μετά το μεσαίωνα, το ανθρώπινο σώμα γυμνό με λεπτομέρειες και αισθησιασμό. Το γυμνό σώμα παύει να είναι πια σύμβολο πειρασμού και αμαρτίας.  
  • Μελέτη της προοπτικής 
Τι είναι η προοπτική;
 Η ψευδαίσθηση της απόστασης του βάθους σε μια επίπεδη επιφάνεια, δηλ. η ψευδαίσθηση της τρίτης διάστασης σε μια επιφάνεια δύο διαστάσεων.  

Τα θέματα της ζωγραφικής
  • Θρησκευτικά θέματα 
  • Ιστορία
  • Αρχαίοι ελληνικοί και ρωμαικοί μύθοι
  • Πορτραίτα ηγεμόνων, αριστοκρατών, αστών και εκκλησιαστικών αρχόντων
  • Σκηνές από τη σύγχρονη ζωή

Σημαντικοί ζωγράφοι της Αναγέννησης: Λεονάρντο Ντα Βίντσι, Μποτιτσέλι, Μιχαήλ Άγγελος, Ραφαήλ Σάντι, Άλμπρεχτ Ντύρερ, και Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (El Greco) 

Δραστηριότητα:
Μπορείτε να εντοπίσετε χαρακτηριστικά της αναγενησιακής ζωγραφικής στα έργα πολύ γνωστών ζωγράφων της Αναγέννησης;

Σάντρο Μποτιτσέλι





  


Λεονάρντο ντα Βίντσι






Ραφαήλ









Μιχαήλ Άγγελος







Δομήνικος Θεοτοκόπουλος (el Greco)










Τα γνωρίσματα της αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής 

  • Οι καλλιτέχνες εμπνέονται και χρησιμοποιούν αρχιτεκτονικά στοιχεία της κλασικής αρχαιότητας (σχέδια και λεπτομέρειες στη διακόσμηση, όπως αετώματα, μετόπες, κίονες, κιονόκρανα) 
  • Ακρίβεια στις αναλογίες 
  • Ενδιαφέρον για την επίτευξη αρμονίας και ισορροπίας

 

Δευτέρα, 13 Μαΐου 2019

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ



Τι σημαίνει ο όρος αναγέννηση;
Πρόκειται για ένα καλλιτεχνικό και πνευματικό κίνημα που εκδηλώνεται το 15ο  και 16Ο αιώνα μ.χ. στην Ευρώπη. 
  • Αναζητούνται νέοι τρόποι έκφρασης στον γραπτό λόγο και στις τέχνες (ζωγραφική, γλυπτική, αρχιτεκτονική κλπ) 
  • Γίνεται προσπάθεια να ξεπεραστούν οι μεσαιωνικές προκαταλήψεις, η δεισιδαιμονία και ο δογματισμός που είχε επιβάλει η εκκλησία.

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΑΝΑΖΗΤΑ ΕΝΑ ΝΕΟ ΤΡΟΠΟ ΖΩΗΣ 

Ποιο ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της Αναγέννησης; 

Η αναβίωση των αξιών της κλασικής αρχαιότητας για τη θεμελίωση ενός καινούργιου κόσμου.

Μια νέα εικόνα του κόσμου
Ο άνθρωπος προσπαθεί να διευρύνει τη σκέψη του και να διαμορφώσει μια νέα αντίληψη για τη ζωή:
Αυτή η νέα οπτική στηρίζεται πια στην κριτική σκέψη, στις επιστήμες και στην ιδέα της προόδου και όχι στην παράδοση του Μεσαίωνα όπου κυριαρχούσε η φροντίδα για τη σωτηρία της ψυχής, η αποχή από τις χαρές της ζωής και η ιδέα της ματαιότητας.
Ο άνθρωπος ερευνά τη φύση, προσπαθεί να γνωρίσει τον εαυτό του, μελετά το σώμα του.

Ποια είναι τα χρονικά όρια της αναγέννησης;  
15ος  - 16ος αιώνας ( την ίδια περίπου περίοδο με τις Ανακαλύψεις) 

Πού εμφανίζεται αρχικά η αναγέννηση;  


Στις οικονομικά ανεπτυγμένες πόλεις της Ιταλίας:               
Φλωρεντία
Βενετία
Ρώμη
Μιλάνο  


Τι σημαίνει ουμανισμός (Ανθρωπισμός);


  
Η στροφή προς τη βαθύτερη γνώση της αρχαιότητας
Αποτελέσματα
  • Η συστηματική και ουσιαστική επαφή με την αρχαιότητα οδηγεί στην εμπιστοσύνη στη λογική και τη δημιουργικότητα του ανθρώπου.
  • Ο άνθρωπος προσπαθεί να αναπτύξει την κριτική του ικανότητα και να απελευθερωθεί από τις μεσαιωνικές προκαταλήψεις
  • Τίθενται οι βάσεις για την ανάπτυξη των επιστημών

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑ

Ποιος ήταν ο ρόλος των βυζαντινών λογίων στην ανάπτυξη και διάδοση της αναγέννησης; 

Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης πολλοί έλληνες λόγιοι εγκαθίστανται στην Ιταλία.
  • Μεταφέρουν μαζί τους χειρόγραφα αρχαίων ελλήνων συγγραφέων.
  • Διδάσκουν την ελληνική φιλολογία στα ιταλικά πανεπιστήμια
  • Μεταφράζουν τους αρχαίους έλληνες συγγραφείς. 

Οι έλληνες λόγιοι έπαιξαν πολύ σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του ουμανισμού, γιατί ενίσχυσαν το ενδιαφέρον για την έκδοση αρχαίων ελληνικών κειμένων και τη συλλογή αρχαίων χειρογράφων. 

Η ανάπτυξη της τυπογραφίας


Το 1450 Ο Ιωάννης Γουτεμβέργιος χρησιμοποίησε κινητά μεταλλικά στοιχεία για την εκτύπωση βιβλίων
  • Το βιβλίο γίνεται φθηνότερο
  • Γρήγορη διάδοση των γνώσεων
  • Περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να διαβάσουν

Το νέο πρότυπο ανθρώπου στην αναγέννηση: 

ο καθολικός άνθρωπος (homo universalis)
Είναι o νέος τύπος ανθρώπου που προβάλλεται στην αναγέννηση. Ασχολείται με όλους τους τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας, έχει πολύπλευρη μόρφωση και καλλιέργεια.
Εμπιστεύεται τη λογική και την κρίση του και δεν αποδέχεται τις δογματικές απόψεις της καθολικής εκκλησίας. Καθορίζει ο ίδιος με τη γνώση του και τον προσωπικό του αγώνα το πεπρωμένο του.
Παράδειγμα καθολικού ανθρώπου:
Λεονάρντο ντα Βίντσι: δεν είναι μόνο ζωγράφος αλλά ένα ανήσυχο πνεύμα που μελετά φυσική, ανατομία, ασχολείται με τις εφευρέσεις, αλλά και τη γλυπτική και την αρχιτεκτονική.


Η αναγέννηση διαδίδεται γρήγορα και στην υπόλοιπη Ευρώπη
Αγγλία:                                     Ουίλλιαμ Σαίξπηρ
                                                  Τόμας Μουρ
 Ισπανία:                                   Μ. Θερβάντες
Πορτογαλία:                             Λ. Καμόες
Ολλανδία:                                 Έρασμος
Γαλλία:                                      Ραμπελαί και Μονταίνι

Η αναγέννηση των επιστημών 
Νικολό Κοπέρνικος: διατύπωσε την ηλιοκεντρική θεωρία
Παράκελσος: εισήγαγε νέες μεθόδους στην ιατρική και τη φαρμακολογία
Ντα Βίντσι: ιπτάμενες μηχανές, μελέτες ανατομίας κλπ




Δευτέρα, 6 Μαΐου 2019

Οι ανακαλύψεις (15ος-16ος αιώνας)



Ποια ήταν τα κίνητρα που ώθησαν τους Ευρωπαίους στα μεγάλα υπερατλαντικά ταξίδια;


Οικονομικά
Κέρδη, εμπόριο, χρυσός, μπαχαρικά

1. Η παρουσία των Οθωμανών στην Ανατολή "κόβει" το δρόμο του μεταξιού και σπρώχνει τους Ευρωπαίους να στραφούν στη θάλασσα για το εμπόριο προς την Ανατολή.

2.Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στις μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες της εποχής και κυρίως ο ανταγωνισμός με τη Βενετία που είχε μέχρι τότε τον έλεγχο του εμπορίου στη Μεσόγειο.

Επιστημονικά
Η περιέργεια και η εξερευνητική διάθεση των Ευρωπαίων. Η φαντασία τους εξάπτεται από τις περιγραφές των ταξιδιών του Μάρκο Πόλο και ονειρεύονται τις χώρες της Ανατολής που είναι πλούσιες σε χρυσάφι.

Πολιτικά
Οι φιλοδοξίες των Ευρωπαίων ηγεμόνων

Θρησκευτικά
Η επιδίωξη της εκκλησίας να διαδώσει το χριστιανισμό στους λαούς του Νέου Κόσμου

Ποια ήταν τα τεχνικά μέσα που έκαναν τα υπερατλαντικά ταξίδια πιο γρήγορα και ασφαλή;
1. Η ναυπήγηση ενός νέου τύπου καραβιού, της καραβέλας που συνδύαζε μεγάλη χωρητικότητα, ταχύτητα και ασφάλεια




2. Τελειοποίηση οργάνων για τον προσανατολισμό


πυξίδα




 













  

αστρολάβος(= όργανο προσδιορισμού του γεωγραφικού πλάτους με βάση την παρατήρηση των άστρων)



















3. Δημιουργία πορτολάνων (= ναυτικοί χάρτες)






Τα εξερευνητικά ταξίδια



Οι πρώτοι θαλασσοπόροι

Οι Πορτογάλοι επεδίωξαν να φτάσουν στις Ινδίες πλέοντας γύρω από την  Αφρική. 

Ερρίκος ο Θαλασσοπόρος: χρηματοδότησε πολλά εξερευνητικά ταξίδια που έφτασαν στη Μαδέρα, τις Αζόρες και το Πράσινο Ακρωτήρι.

Βαρθολομαίος Ντιαζ: Φτάνει μέχρι το ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, το νοτιότερο άκρο της Αφρικής.

Βάσκο ντα Γκάμα: φτάνει ως τις Ινδίες



Η αρχαιότερη υδρόγειος που αναπαριστά τον Νέο Κόσμο είναι σκαλισμένη επάνω σε αβγό στρουθοκαμήλου και ανάγεται γύρω στο 1500, μόλις μερικά χρόνια μετά την ανακάλυψη της Αμερικής από τον Χριστόφορο Κολόμβο.  Αναπαριστά το βόρειο τμήμα της τότε νεοανακλυφθείσας ηπείρου σαν μια συστάδα από νησιά, απεικονίζει πλοία και θαλάσσια τέρατα και χαρτογραφεί μια περιοχή με… δράκους! (Από το Βήμα)

 

Χριστόφορος Κολόμβος


Αντίθετα, ο Χριστόφορος Κολόμβος, πεπεισμένος ότι η γη είναι σφαιρική, επιχείρησε να φτάσει στη Ινδία πλέοντας δυτικά.Κατά τη διάρκεια των 4 ταξιδιών του (1492-1504) ανακάλυψε τα νησιά και τις ηπειρωτικές περιοχές της Κεντρικήε Αμερικής, αν και ο ίδιος πίστευε ότι είχε φτάσει στις Ινδίες.









Φερδινάνδος Μαγγελάνος 
















Πραγματοποίησε τον πρώτο περίπλου της γης (1519-1522) και έτσι αποδείχθηκε ότι η γη είναι σφαιρική. 

Δραστηριότητα:
Παρακολουθείστε τα ταξίδια και τις ανακαλύψεις των μεγάλων θαλασσοπόρων:



 

Οι συνέπειες των ανακαλύψεων

Οι ανακαλύψεις προκάλεσαν ριζικές μεταβολές στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο.
  • Νέες εμπορικές δυνάμεις εμφανίζονται όπως οι Ισπανοί, οι Πορτογάλοι, οι Ολλανδοί κλπ, ενώ σιγά σιγά η Βενετία και η Γένοβα παρακμάζουν. Έτσι δημιουργούνται σταδιακά μεγάλες αποικιακές αυτοκρατορίες που φέρνουν στα ευρωπαικά κράτη τεράστια κέρδη.


 


  • Το κέντρο της ευρωπαικής οικονομίας μετατοπίστηκε από  τη Μεσόγειο στον Ατλαντικό. Νέα λιμάνια όπως της Λισσαβόνας και της Σεβίλλης αποκτούν οικονομική σπουδαιότητα.
  • Το ασήμι και ο χρυσός ρέουν άφθονα στην Ευρώπη και αυτό οδηγεί σε αύξηση της ζήτησης των αγαθών αλλα και σε αύξηση των τιμών.
  • Από τις νέες οικονομικές καταστάσεις επωφελούνται και πλουτίζουν οι έμποροι και ενισχύεται η δύναμη της αστικής τάξης.
  • Το κλίμα της εποχής ευνοεί την ανάπτυξη των επιστημών, όπως η γεωγραφία, η αστρονομία, η εθνολογία, κλπ.
  • Σημειώνεται πρόοδος της ναυσιπλοίας.
  • Ο χριστιανισμός διαδίδεται από τους καθολικούς ιεραποστόλους στις νέες χώρες.

Αρνητικές συνέπειες

Για τους λαούς των νέων χωρών οι ανακαλύψεις ήταν αρνητικές. 


  • Οι ευρωπαίοι ξεκίνησαν την εντατική εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πηγών των χωρών αυτών σε βάρος των ιθαγενών. Οι χώρες του Νέου Κόσμου υποφέρουν μέχρι τις μέρες μας από τη φτώχεια και τις επιδράσεις της αποικιοκρατίας. 

Ο Φερδινάνδος και η Ισαβέλλα, οι "Καθολικοί βασιλιάδες" της Ισπανίας, υποδέχονται τον Κολόμβο που φέρνει ιθαγενείς από τις "Δυτικές Ινδίες"


  • Οι μη ευρωπαϊκοί λαοί θεωρήθηκαν κατώτεροι και έγιναν αντικείμενο σκληρής εκμετάλλευσης από τους Ευρωπαίους. Χιλιάδες άνθρωποι πουλήθηκαν ως δούλοι ή εξοντώθηκαν από τους κατακτητές.
  • Καταστράφηκαν οι πολιτισμοί των Μάγιας, των Ίνκας και των Αζτέκων μαζί με σημαντικά μνημεία


Η πολιορκία της
 Τενοτστιτλάν, πρωτεύουσας της αυτοκρατορίας των Αζτέκων από τον ισπανό κατακτητή Ερνάν Κορτές

Δραστηριότητα:
Αν θέλετε να μαθέτε περισσότερες πληροφορίες για την καταστροφή του πολιτισμού των Αζτέκων και την εξολόθρευση των ινδιάνων από τον Κορτές ακολουθείστε τον παρακάτω σύνδεσμο:


Κυριακή, 5 Μαΐου 2019

Η μεσαιωνική κοινωνία

3. Η φεουδαρχία στη Δυτική Ευρώπη



Πού στηριζόταν η οικονομία τον Μεσαίωνα;

Κατά το Μεσαίωνα η οικονομία ήταν αγροτική, δηλ. στηριζόταν στη γεωργική παραγωγή. Επομένως, όσο περισσότερη γη κατείχε κάποιος, τόσο πιο πλούσιος και ισχυρός ήταν.

Όργωμα τον Μάρτιο, κάτω από ένα φεουδαλικό πύργο (Wikipedia)


Τι ήταν η φεουδαρχία; Τι ήταν το φέουδο;

Medieval illustration of men harvesting wheat with reaping-hooks, on a calendar page for August. Queen Mary's Psalter (Wikipedia)



Φεουδαρχία ήταν το κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό σύστημα που επικράτησε στην Ευρώπη ανάμεσα στον 8ο και 13ο αιώνα. Στο σύστημα αυτό οι ιεραρχικά ανώτεροι άρχοντες παραχωρούσαν σε άλλους ευνοούμενους υποτελείς τους (βασάλους) εκτάσεις γης, για τις οποίες απαιτούσαν ως αντάλλαγμα πίστη, υποτέλεια και διάφορες υπηρεσίες, ενώ ανέλαβαν την υποχρέωση να τους παρέχουν προστασία και κάθε είδους βοήθεια.
Η γη που παραχωρούνταν ονομαζόταν φέουδο και από τη λέξη αυτή ολόκληρη η ευρωπαϊκή μεσαιωνική κοινωνία αποκλήθηκε φεουδαρχική και οι άρχοντές της φεουδάρχες.

Τι ήταν η τελετή περιβολής;

Ο όρκος πίστης και υποταγής (Homagium). Ο υποτελής βάζει τα δύο χέρια του στα χέρια του φεουδάρχη. Από μια τελετή περιβολής. Μικρογραφία τον 13ου αι. Αρχεία Διαμερίσματος Ανατολικών Πυρηναίων. Perpignan.


Η επίσημη αναγνώριση ενός άρχοντα ως υποτελούς ενός άλλου ισχυρότερου άρχοντα γινόταν με τη λεγόμενη τελετή της περιβολής. Μετά από αυτή άρχιζε να ισχύει το φεουδαρχικό συμβόλαιο που συνέδεε τον υποτελή με τον κύριό του και καθόριζε τις αμοιβαίες υποχρεώσεις τους. Η παραμέληση των υποχρεώσεων εκ μέρους των υποτελών συνεπαγόταν την αφαίρεση του φέουδου.

Ποιες κοινωνικές τάξεις διακρίνονται στη φεουδαρχική κοινωνία;

"Cleric, Knight and Workman representing the three classes", a French School illustration from Li Livres dou Santé (late 13th century, vellum),

Η φεουδαρχική κοινωνία αναγνώριζε τρεις τάξεις: τους ανθρώπους της προσευχής (κληρικούς και μοναχούς), τους ανθρώπους του πολέμου (άρχοντες) και τους ανθρώπους της εργασίας. Στην ουσία, αυτές αντιστοιχούσαν σε δύο, στους προνομιούχους φεουδάρχες και στους χωρικούς, αφού οι άνθρωποι της Εκκλησίας ανήκαν στους πρώτους.
 

Ποια ήταν η πυραμίδα της φεουδαρχικής κοινωνίας;

 

α) Στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας ήταν ο βασιλιάς.
β) Οι άμεσοι υποτελείς του (δούκες, κομήτες, βαρώνοι, μαρκήσιοι κ.ά), που ήταν συγχρόνως και φεουδάρχες, αποτελούσαν την αριστοκρατία.
γ) Από αυτούς εξαρτιόνταν οι κατώτεροι υποτελείς, οι οποίοι έπαιρναν επίσης γη ως αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους. Κάτοχοι φέουδων μπορούσαν να είναι και οι εκκλησιαστικοί άρχοντες καθώς και οι έφιπποι μαχητές, οι λεγόμενοι ιππότες.
δ) Το υπόλοιπο τμήμα της κοινωνικής πυραμίδας συγκροτούσαν:
  • οι ελεύθεροι γεωργοί, που ήταν μικροϊδιοκτήτες,
  • οι πάροικοι που αποτελούσαν την πλειονότητα των αγροτών και απολάμβαναν μια περιορισμένη   ελευθερία (ήταν δεμένοι με τη γη, κατέβαλλαν φόρο στο φεουδάρχη της περιοχής και δεν μπορούσαν να παντρευτούν χωρίς την άδειά του)
  • και, τέλος, οι δούλοι (κυρίως ξένοι αιχμάλωτοι πολέμου) που χαρακτηρίζονταν από νομική άποψη ως κινητά αντικείμενα.
 

Πότε επικράτησε το σύστημα της φεουδαρχίας; Τι αλλαγές έφερε η φεουδαρχία στον στρατό;


Το σύστημα της φεουδαρχίας αναπτύχθηκε στη διάρκεια του 8ου αιώνα και κράτησε ως τον 13ο αιώνα, οπότε και αρχίζει η παρακμή της.
Ο στρατός, τον οποίο παλαιότερα αποτελούσαν ελεύθεροι αγρότες υπό την ηγεσία του αυτοκράτορα, αλλάζει χαρακτήρα, γίνεται φεουδαρχικός. Τίθεται, δηλαδή, υπό την ηγεσία των φεουδαρχών, καθένας από τους οποίους συμμετέχει με τους υποτελείς του και τον οπλισμό τους.


Πώς από τη φεουδαρχία προέκυψαν τα σύγχρονα κράτη;
Το φεουδαρχικό σύστημα είχε ως συνέπεια τον κατακερματισμό της κρατικής εξουσίας σε μικρότερα ή μεγαλύτερα φέουδα που αποτελούσαν συχνά πραγματικές ηγεμονίες. Από τις ηγεμονίες αυτές συγκροτήθηκαν αργότερα ενιαίες επικράτειες που ως ένα βαθμό αντιστοιχούν στα σημερινά κράτη της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Γερμανίας. Επειδή κάθε φέουδο αποτελούσε ουσιαστικά ένα μικρό κράτος, αυτό είχε ως αποτέλεσμα αποτέλεσμα την πολυδιάσπαση της κρατικής εξουσίας και τους συνεχείς πολέμους μεταξύ των φεουδαρχών. Ωστόσο με την πάροδο του χρόνου τα κρατίδια αυτά συνενώθηκαν, αποτελώντας την αρχή των σύγχρονων κρατών της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Αγγλίας. 

Ποιοι παράγοντες συντέλεσαν στην καθιέρωση της φεουδαρχίας;

α) Η ανασφάλεια που κυριαρχούσε στην Ευρώπη μετά τις βαρβαρικές επιδρομές και την κατάλυση του ρωμαϊκού κράτους συντέλεσε, ώστε πολλοί ελεύθεροι άνθρωποι που δεν είχαν τα αναγκαία για την επιβίωση τους να επιζητούν την προστασία των αρχόντων, δηλ. των ισχυρών γαιοκτημόνων. Οι τελευταίοι ζητούσαν ως αντάλλαγμα από τους πρώτους διάφορες υπηρεσίες και την αφοσίωσή τους.
β) Παρόμοια πρακτική ακολούθησαν και οι μικροϊδιοκτήτες, οι οποίοι παραχωρούσαν τη γη τους στον άρχοντα, διατηρώντας όμως το δικαίωμα να την καλλιεργούν καταβάλλοντας του και ορισμένα τέλη. Ο άρχοντας με τη σειρά του εξασφάλιζε την παραγωγή τους από σκόπιμη καταστροφή, αρπαγή ή λεηλασία.
γ) Εξάλλου, ο βασιλιάς και άλλοι ισχυροί άνδρες, κάτοχοι μεγάλων εκτάσεων γης, είχαν αποκτήσει τη συνήθεια να συγκεντρώνουν γύρω τους ομάδες πιστών και ελεύθερων ανθρώπων, δηλ. υποτελών, τους οποίους αντάμειβαν για τις υπηρεσίες τους με παραχωρήσεις γης και προνόμια.
δ)Τις παραπάνω τάσεις ενίσχυε η εξασθένηση της κρατικής εξουσίας κατά τον 8ο αιώνα.

Σημειώσεις-σχεδιάγραμμα:  https://blogs.sch.gr/earkouli (Πειραματισμοί)


Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη μεσαιωνική κοινωνία: