Τρίτη, 21 Ιανουαρίου 2014

Η νομοθεσία της Μακεδονικής Δυναστείας και η σύγκρουση της με τους «δυνατούς»

θεριστές
Οι αυτοκράτορες της μακεδονικής δυναστείας φρόντισαν να αναθεωρήσουν την υπάρχουσα νομοθεσία  και να εκδώσουν νόμους προσαρμοσμένους στις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εποχής, γιατί ήθελαν να βελτιώσουν τη λειτουργία της διοίκησης και να αντιμετωπίσουν τα μεγάλα κοινωνικά προβλήματα. Έτσι εκδόθηκαν αυτή την εποχή οι ακόλουθες συλλογές νόμων:

Πρόχειροι Νόμοι: εύχρηστο απάνθισμα (συλλογή) νόμων.

Επαναγωγή: εισαγωγή στον Πρόχειρο Νόμο που καθόριζε τις αρμοδιότητες του αυτοκράτορα και του Πατριάρχη.

Βασιλικά: συλλογή νόμων, κυρίως από τον Ιουστινιανό.

Επαρχικόν Βιβλίον: διατάξεις που ρύθμιζαν τη λειτουργία των συντεχνιών της Κωνσταντινούπολης.

Νεαρές: νέοι νόμοι που στόχευαν στον περιορισμό των μεγάλων γαιοκτημόνων.

Νόμοι και αγώνας κατά των δυνατών
Στα χρόνια των Μακεδόνων, το κράτος αγωνίζεται κατά των μεγάλων γαιοκτημόνων (δυνατοί). Οι δυνατοί επεδίωκαν να αρπάξουν τη γη των φτωχών, να αποκτήσουν προνόμια και να κατακτήσουν την πολιτική εξουσία. Το βυζαντινό κράτος θα προσπαθήσει να προστατεύσει τους ελεύθερους καλλιεργητές από τις καταχρήσεις των δυνατών, κυρίως με τις Νεαρές




Γεωργοί και αμπελουργοί

Διάβασε το 2ο παράθεμα του σχολ. Βιβλίου, σελ. 51 και απαντήστε στην ερώτηση: Γιατί οι ελεύθεροι καλλιεργητές είναι απαραίτητοι στο βυζαντινό κράτος; 


Οφέλη από την ύπαρξη των μικροκαλλιεργητών
(Νεαρά του 934)
     Η εξουσία τέτοιων ισχυρών προσώπων αύξησε υπερβολικά τη μεγάλη ταλαιπωρία των φτωχών, διότι [οι δυνατοί] με το πλήθος των οικόσιτων υπηρετών τους, των μισθαρνων οργάνων τους και των άλλων παρατρεχάμενων και ακολούθων τους προκάλεσαν βίαιες επιθέσεις, διώξεις, αγγαρείες (υποχρεωτική προσφορά υπηρεσιών), άλλες θλίψεις και στενοχώριες (στους φτωχούς) και προξένησαν μεγάλη καταστροφή στο κοινό συμφέρον [...].
   Αλλά η ύπαρξη πολλών μικροϊδιοκτητών προσφέρει μεγάλα οφέλη στο κράτος, καθώς αυτοί πληρώνουν φόρους και παρέχουν στρατιωτικές υπηρεσίες στο κράτος. Τα οφέλη αυτά θα εκλείψουν, αν μειωθεί ο αριθμός των μικροκτηματιών. Όσοι λοιπόν είναι επιφορτισμένοι με τη δημόσια ασφάλεια πρέπει να απαλλαγούν από τους ταραξίες, να απομακρύνουν τα ενοχλητικά στοιχεία και να διασφαλίσουν τη δημόσια σωτηρία.

N. Svoronos, Les novelles des empereurs Macedoniens ..., έκδ. Π. Γουναρίδης, Ε.Ι.Ε./Κ.Β.Ε-ΜΙΕΤ, Αθήνα 1994, 85.




Με τους νόμους αυτούς οι Μακεδόνες αυτοκράτορες επέβαλαν ή πέτυχαν τα εξής:

  1. Να προτιμώνται ως αγοραστές οι γείτονες και οι συγγενείς, όταν πουλιόταν ένα κομμάτι κοινοτικής γης.
  2. Να αποδίδονται τα χωράφια που είχαν σφετεριστεί οι δυνατοί στους προηγούμενους φτωχούς ιδιοκτήτες τους χωρίς αποζημίωση.
  3. Να απαγορεύεται η πώληση και η αγορά στρατιωτικών κτημάτων. Όποιος διέθετε τέτοια κτήματα ήταν υποχρεωμένος να στρατεύεται.
  4. Να περιοριστεί η αύξηση της εκκλησιαστικής περιουσίας.
  5. Να πληρώνουν οι δυνατοί τους φόρους των φτωχών του χωριού (1002), μια υποχρέωση που βάραινε παλιότερα την κοινότητα συλλογικά (αλληλέγγυον).


Οριοθέτηση της γης

Δευτέρα, 20 Ιανουαρίου 2014

Το Πάσχα των Ελλήνων και ο αιώνιος γολγοθάς τους.

Έλεγε ο Θουκυδίδης ότι την ιστορία την μελετάμε για να μπορέσουμε να αποφύγουμε τα ίδια λάθη όταν οι περιστάσεις προκαλούν την επανάληψή τους... Είναι άξιο μελέτης για μας ειδικά τους Έλληνες γιατί έχουμε μια επιμονή να επαναλαμβάνουμε τα λάθη μας και να μη διδασκόμαστε από την ιστορία μας...

Εμείς, στα πλαίσια του μαθήματος της Νεότερης Ιστορίας μας και ειδικά στο κεφάλαιο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, ας περιοριστούμε να συγκρατήσουμε κάποιες στιγμές αυτής της μνημειώδους περιόδου και ας ευχηθούμε να διδαχθούμε από τη δόξα της αλλά και από τις μελανές της σελίδες. ..

Από τη δόξα που έστω και με πολλές πίκρες απόλαυσαν αγωνιστές όπως 
ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης 














 ο Κωνσταντίνος Κανάρης






















 ο Ανδρέας Μιαούλης 
























                ο Ιωάννης Μακρυγιάννης.

Από τη δόξα για τη θυσία και το παράδειγμα αγωνιστικότητας μέχρι θανάτου, 




                               όπως οι Ιερολοχίτες    


και ο Αλέξανδρος Υψηλάντης
























                         ο Αθανάσιος Διάκος       



 ο Παπαφλέσσας 

ο Γεώργιος  Καραϊσκάκης 



ο Μάρκος Μπότσαρης























          οι Μεσολογγίτες  

























Ας διδαχθούμε από την προδοσία την άδικη και στιγματισμένη από την κατάρα του γένους μας -τη διχόνοια και την αχαριστία- ή τη λησμονιά  στην οποία έπεσαν...


Όπως ο Οδυσσέας Ανδρούτσος  που δολοφονήθηκε ύπουλα στη φυλακή με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας 






















                      η αρχόντισσα καπετάνισσα Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα που δολοφονήθηκε για λόγους αντιζηλίας μετά την απελευθέρωση


 


  


η πάμπλουτη Μαντώ Μαυρογένους με καταγωγή από τη Μύκονο,  που πέθανε φτωχή  


ο Νικήτας Σταματελόπουλος ή αλλιώς Νικηταράς, ο οποίος πέθανε τυφλός ζητιάνος στην Αθήνα...




Ακολουθεί ένα σύντομο βίντεο με τα κυριότερα γεγονότα που αφορούν στην Τουρκοκρατία, την προετοιμασία και την Ελληνική Επανάσταση του 1821.



  
Μια επίσκεψη στην Επανάσταση δεν θα μπορούσε να παραλείψει το Θούριο του Ρήγα Φερραίου, και ιδιαίτερα τραγουδισμένο από το μεγάλο Νίκο Ξυλούρη. Ας παρακολουθήσουμε ένα βίντεο με στιγμιότυπα της Επανάστασης.


                                          video

Δυστυχώς είναι λίγες οι αξιόλογες κινηματογραφικές ταινίες με θέμα την Επανάσταση και δεν υπάρχουν πολλές επιλογές για να παρακολουθήσουμε κάποια στιγμιότυπα.



 Ένα παλιάς κοπής επεισόδιο προέρχεται από την ταινία "Παπαφλέσσας" με πρωταγωνιστή τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ.


 Η μάχη, η μοναξιά της καθώς δεν ήρθαν οι αναμενόμενες ενισχύσεις, η θυσία και ο φόρος τιμής του Ιμπραήμ Πασά στο πρόσωπο του νεκρού Παπαφλέσσα, ζωντανεύουν με τα λίγα μέσα της εποχής στο παρακάτω βίντεο.
























Θεόδωρου Βρυζάκη, "Η Ελλάς ευγνωμονούσα"



Αξίζει τον κόπο να προσπαθήσει κανείς να αναγνωρίσει τα πρόσωπα των αγωνιστών που απεικονίζονται στον πίνακα αυτό .



                                                                                                      Γιάννα Παπανδρέου



Πέμπτη, 16 Ιανουαρίου 2014

Περίοδος της μεγάλης ακμής του Βυζαντίου (717-1025) Κοινωνία και οικονομία

Α) Κοινωνία και οικονομία της υπαίθρου



Γεωργοί και αμπελουργοί


Με αφορμή το παρακάτω παράθεμα, α) ποια ήταν η περιουσία ενός μεγαλογαιοκτήμονα της εποχής; β)Τι ήταν τα "προάστεια";

Ένας μικρασιάτης μεγαλογαιοκτήμονας
    Ο Φιλάρετος, γιος του Γεωργίου από την Παφλαγονία, συγκαταλεγόταν στους ευγενείς του Πόντου και της Γαλατίας. Ήταν ζάπλουτος και κατείχε πολλά κοπάδια: εξακόσια βόδια, εκατό ζευγάρια βοδιών για όργωμα, οχτακόσια άλογα που έβοσκαν στα λιβάδια του, ογδόντα άλογα και μουλάρια που χρησίμευαν για μεταφορές, δώδεκα χιλιάδες πρόβατα.
    Ήταν επίσης ιδιοκτήτης σαράντα οκτώ εκτεταμένων αγροκτημάτων (προάστεια) που είχαν καθορισμένα όρια, ήταν ωραία και πολύ μεγάλης αξίας, καθώς από τα υψώματα που βρίσκονταν απέναντι από αυτά ανέβλυζε κάθε φορά μια πηγή που μπορούσε να αρδεύσει βαθιά τα χωράφια που χρειάζονταν πότισμα διέθετε, επίσης, πολλούς υπηρέτες και πάρα πολλά πλούτη.

Βίος αγίου Φιλαρέτου του Ελεήμονος (τέλη 8ου αι.), έκδ.
Μ.-Η. Fourmy - M. Leroy, Byzantion 9 (1934) 113-115.


Η ζωή των αριστοκρατών

Τα μεγάλα κτήματα των πλούσιων γαιοκτημόνων δεν ήταν ενιαία αλλά αποτελούνταν από πολλές διάσπαρτες εκτάσεις που ονομάζονται χωρία ή προάστεια. Αυτά τα καλλιεργούσαν είτε ελεύθεροι αγρότες που τα νοίκιαζαν είτε πάροικοι.

Οι αριστοκράτες της γης ζουν μια ζωή γεμάτη χλιδή, με τα έσοδα από τα κτήματα τους και τους μισθούς που παίρνουν ως αξιωματούχοι του κράτους. Από την άλλη μεριά όμως, δεν θέλουν να δαπανήσουν χρήματα για να βελτιώσουν τις εγκαταστάσεις, τα μέσα και τις τεχνικές της παραγωγής τους.
Αποτέλεσμα: Η αγροτική παραγωγή στο βυζάντιο δεν εξελίσσεται και παραμένει στάσιμη.

Η ζωή των καλλιεργητών

Οι αγροτικές μάζες και κυρίως οι ανεξάρτητοι αγρότες αρχίζουν να κινδυνεύουν να χάσουν τη γη τους από τον 9ο αιώνα εξαιτίας: α) της τάσης των μεγαλο-γαιοκτημόνων να αποκτούν τα κτήματα των μικρών καλλιεργητών είτε με νόμιμα μέσα (π.χ αγορά) είτε παράνομα, β) της βαριάς φορολογίας που τους επιβάλλει το κράτος.

Εργασία: Με βάση τα παραθέματα και τη συζήτηση στην τάξη να συμπηρώσετε την πυραμίδα που παρουσιάζει την κοινωνική οργάνωση της υπαίθρου:

Β. Kοινωνία και οικονομία των πόλεων

Η αστική οικονομία γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη με επίκεντρο τις πόλεις. Η οικονομία ήταν εκχρηματισμένη. Από τις αρχές του 9ου αιώνα παλιές πόλεις όπως η Σπάρτη και η Πάτρα ανοικοδομήθηκαν, αλλά δημιουργήθηκαν και νέες.

Πόλεις με τη μεγαλύτερη εμπορική κίνηση: Έφεσος, Τραπεζούντα, κλπ. 
Σε αυτές τις πόλεις γίνονταν κάθε χρόνο εμποροπανηγύρεις (= πανηγύρια όπου έμποροι από διάφορα μέρη πουλάνε τα προϊόντα τους)
Έμπορος

Συντεχνίες ή επαγγελματικά σωματεία
Οι έμποροι και οι βιοτέχνες ήταν οργανωμένοι σε συντεχνίες ή επαγγελματικά σωματεία (συστήματα). Αυτά τα σωματεία καθόριζαν τις τιμές των προϊόντων, το ύψος της παραγωγής, τον αριθμό των μελών, κλπ. Οι πιο σημαντικές βιοτεχνίες αφορούσαν τον τομέα των τροφίμων, ενώ αργότερα (από το 10 αι. και μετά) προστέθηκαν και επιχειρήσεις σχετικές με το εμπόριο ειδών πολυτελείας (μετάξι, μπαχαρικά, πολύτιμοι λίθοι κλπ)
Το βυζαντινό εμπόριο: αναβίωσε και πάλι από το 10ο αιώνα. 

Θυμηθείτε από τα προηγούμενα μαθήματα: με ποιους λαούς αναπτύσσει το βυζάντιο εμπορικές σχέσεις και ποια προϊόντα εμπορεύεται;
.......................................................................................

Εξαιτίας της ανάπτυξης του εμπορίου και της αστικής οικονομίας δημιουργήθηκε μια μεσαία τάξη (έμποροι, βιοτέχνες, τραπεζίτες, ναύκληροι, κλπ) που ήταν οργανωμένη σε συντεχνίες και συχνά υποκινούσε λαϊκά κινήματα κατά των ευγενών.   

Εργασία: Να συμπηρώσετε την πυραμίδα που παρουσιάζει την κοινωνική οργάνωση της πόλης, λαμβάνοντας υπόψη τις πληροφορίες για τις οικονομικές δραστηριότητες των ανθρώπων.